De valleien van Cappadocië: een maanlandschap in het hart van Anatolië

Cappadocië is een van die plekken op aarde waar de werkelijkheid elke fantasie overtreft. De valleien van Cappadocië, die zich uitstrekken tussen de stadjes Göreme, Ürgüp, Uchisar, Cavusin en Avanos, vormen een fantastisch landschap met 'magische pijpen', roze rotsen, in tufsteen uitgehouwen woningen en tempels, beschilderd met Byzantijnse fresco's. Juist hier komen reizigers van over de hele wereld samen voor ballonvaarten bij zonsopgang, wandelingen door de Marsachtige valleien en overnachtingen in rotshotels. De valleien van Cappadocië in Turkije bestaan niet uit één pad of één route, maar uit een heel netwerk van kloven: de Rode en de Roze, de Vallei van de Liefde, de Duivenvallei, Ihlara, Devrent en vele andere, elk met hun eigen karakter. Samen maken ze deel uit van het UNESCO-werelderfgoed 'Nationaal Park Göreme en de rotswoningen van Cappadocië' (1985).

Geologie en geschiedenis: hoe de natuur en de mens Cappadocië hebben gevormd

De geschiedenis van Cappadocië begint miljoenen jaren vóór de eerste mensen. In de periode van 9 tot 3 miljoen jaar geleden barstten de vulkanen Erciyes, Hasan en Güllüdag periodiek uit, waardoor de regio bedekt werd met dikke lagen as en pyroclastisch materiaal. Na verloop van tijd verdichtten deze afzettingen tot tufsteen – een zacht, poreus gesteente, bedekt met harder basalt. Regen, wind en temperatuurschommelingen hebben de tufsteen miljoenen jaren lang verweerd, waardoor delen onder de basaltkappen intact bleven. Zo ontstonden de beroemde 'magische schoorstenen' (peribacalar) – puntige rotsen met karakteristieke paddestoelvormige toppen.

De mens kwam hier al heel vroeg. Al in het Hittitische tijdperk, in de 17e–12e eeuw v.Chr., waren de valleien bewoond. In de Romeinse en Byzantijnse tijd ontwikkelde Cappadocië zich tot een van de belangrijkste centra van het vroege christendom: de zachte tufsteen was gemakkelijk te bewerken met eenvoudige gereedschappen, en monniken begonnen cellen, kapellen en complete kloosters uit de rotsen te houwen. Juist hier waren in de 4e eeuw de Cappadocische kerkvaders actief – Basilius de Grote, Gregorius de Theoloog en Gregorius van Nyssa, die de basis legden voor de oost-christelijke theologie. Tijdens de periode van de Arabische en vervolgens de Seltsjoekse invasies trok de lokale bevolking zich terug in ondergrondse steden – gigantische labyrinten die tientallen meters diep de rotsen in liepen. Vanaf de 11e eeuw kwam de regio geleidelijk onder de heerschappij van de Seltsjoeken en later de Ottomanen; tegen de 20e eeuw waren veel rotsdorpen verlaten en in 1985 kregen de valleien van Cappadocië de status van UNESCO-werelderfgoed.

Wat is er te zien en te doen in de valleien

Het belangrijkste om te begrijpen bij aankomst: Cappadocië is niet één bezienswaardigheid, maar een gebied van ongeveer 9.500 vierkante kilometer, en de beste manier om het te ervaren is door ten minste enkele valleien te voet te verkennen.

De Vallei van de Liefde (Aşk Vadisi)

De meest fotogenieke van allemaal, met hoge fallische rotsformaties die in rijen naar de horizon lopen. Via het pad vanuit Uchisar of Göreme kun je deze vallei in 1,5 tot 2 uur doorkruisen. Het beste moment is een uur of twee voor zonsondergang, wanneer de tufsteen zich kleurt in koper-roze tinten.

De Rode en Roze valleien (Kızıl ve Güllüdere Vadisi)

Deze valleien worden vaak gecombineerd tot een rondwandeling van 6–9 kilometer, met uitstapjes naar oude rotskerken — waaronder de Kerk met Kruisen, de Kolomkerk en de Hajli-kilise met bewaard gebleven fresco's. De paden lopen langs schilderachtige kliffen, over beekjes en door fruitboomgaarden.

Het Ihlaravallei (İhlara Vadisi)

Aan de rand van de regio, vlakbij de vulkaan Hasan, ligt de Ihlara-kloof – een 14 kilometer lange canyon van de rivier Melendiz met honderden Byzantijnse grotkerken uit de 8e tot 13e eeuw. Het pad op de bodem van de kloof loopt door dichte populieren en wilgen, waardoor het effect van een oase te midden van een woestijnlandschap ontstaat.

De Duivenvallei (Güvercinlik Vadisi)

Tussen Uchisar en Göreme strekt zich de Duivendal uit, zo genoemd vanwege de duizenden in de rotsen uitgehouwen duivenhokken: eeuwenlang verzamelden de lokale bewoners de uitwerpselen om de wijngaarden te bemesten. Het uitzicht vanaf het punt tussen Uchisar en Pigeon Valley is een van de symbolen van heel Cappadocië.

De Devrent-vallei (fantasie)

Vlakbij Avanos ligt een bijzondere vallei, waar grillige rotsen doen denken aan dieren: een kameel, zeehonden, een kus, de Maagd Maria. Er zijn hier geen paden en kerken, maar een eenvoudige wandeling langs de rand van het uitkijkpunt verandert in een spel van het herkennen van figuren.

Ballonvaart

Cappadocië is een van de beste plekken ter wereld voor ballonvaarten. Bij zonsopgang stijgen er tegelijkertijd 80 tot 150 ballonnen op, waardoor de valleien veranderen in een ansichtkaart. De vlucht duurt ongeveer een uur en eindigt met een traditioneel glas champagne op de landingsplaats. Dit is een van die ervaringen waarvoor het de moeite waard is om een hele reis te plannen.

Interessante feiten en legendes

• De naam "Cappadocië" gaat terug op het Oud-Perzische Katpatuka – "land van de prachtige paarden". Paarden waren in de oudheid inderdaad het belangrijkste symbool van de regio.
• De ondergrondse stad Derinkuyu reikt minstens 85 meter onder de grond en kon naar schatting tot 20.000 mensen herbergen, samen met vee en voedselvoorraden.
• Een deel van de rotswoningen in Cappadocië wordt ook vandaag de dag nog gebruikt: in de omgeving van Göreme en Ortahisar zijn tientallen hotels gevestigd in oude kluizen en Byzantijnse kerken.
• De tufsteen is zo zacht dat sommige families in de Middeleeuwen letterlijk binnen enkele dagen nieuwe kamers in de rots uitgehouwen hebben — naarmate het gezin groeide.
• De luchtballonnen boven Cappadocië stijgen het hele jaar door op: ze vliegen 250–300 dagen per jaar, afhankelijk van het weer. Bij harde wind worden de vluchten geannuleerd.

Hoe kom je in Cappadocië

De meeste reizigers vliegen naar een van de twee luchthavens in de regio: Nevşehir (NAV) of Kayseri (ASR). Directe vluchten vanuit Istanbul duren ongeveer 1 uur en 15 minuten. Van Nevşehir naar het stadje Göreme, een handige uitvalsbasis om de valleien te verkennen, is het ongeveer 45 minuten met de auto of een transfer, vanuit Kayseri ongeveer een uur. Vanuit Istanbul rijden er ook nachtbussen, maar de reis duurt 10–12 uur. Het is het handigst om direct op de luchthaven een auto te huren — de valleien liggen verspreid over tientallen kilometers en er is weinig openbaar vervoer tussen de verschillende locaties.

Belangrijke uitvalsbasissen: Göreme (vlakbij het openluchtmuseum en de belangrijkste wandelpaden), Uchisar (het hoogste punt van de regio met een rotsfort) en Urgup (groter, met boetiekhotels en wijnhuizen). Alle valleien zijn met elkaar verbonden door een netwerk van wandelpaden en landweggetjes; de meeste routes zijn tussen de 3 en 10 kilometer lang.

Tips voor reizigers

De beste maanden voor een bezoek zijn april-mei en eind september-oktober. In het voorjaar staan de valleien in bloei, in de herfst kleuren de wijngaarden goud en is de temperatuur ideaal om te wandelen. In de zomer, in juli en augustus, warmt de lucht op tot 32–35 graden en stralen de stenen hitte uit, dus kun je de paden het beste vroeg in de ochtend bewandelen. De winter heeft zijn eigen magie: met sneeuw bedekte 'pijpen' en bevroren valleien zorgen voor unieke foto's, maar sommige vluchten worden geannuleerd vanwege de wind.

Reken op minimaal drie volle dagen: een dag voor het Göreme-museum en de nabijgelegen valleien, een dag voor de rondwandeling Rode-Roze plus de Vallei van de Liefde, en een dag voor de ondergrondse stad en Ihlara. Als je een ballonvaart plant, reserveer dan de vroege ochtend van de eerste dag voor het geval deze wordt geannuleerd – dan blijft de mogelijkheid over om deze naar de volgende dag te verplaatsen. Zorg voor stevige schoenen: de grond is los en de paden zijn soms slecht gemarkeerd.

Praktische tips: neem water mee, zonnebrandcrème, een hoofddeksel, een zaklamp (handig in de donkere grotkerken) en zeker een warme jas voor de zonsopgang – zelfs in de zomer is het koud op de hoogte van de luchtballon. Fotografen kunnen rekenen op ideale omstandigheden: zacht roze licht bij zonsondergang en het blauwe uur bij zonsopgang. De valleien van Cappadocië in Turkije zijn een van die zeldzame plekken waar je zowel hogerop wilt klimmen als dieper wilt duiken, wilt blijven staan en verder wilt gaan; ze verdienen echt hun plaats onder de natuurlijke wereldwonderen.

Ondergrondse steden en een parallelle wereld onder je voeten

De belangrijkste metgezel van het bovengrondse tufsteenlandschap zijn de beroemde ondergrondse steden. Er zijn er meer dan tweehonderd in de regio, maar slechts enkele worden massaal bezocht: Derinkuyu, Kaymaklı, Özköy en het recent opgegraven Nevşehir-Kalesi. Deze door mensenhanden gecreëerde labyrinten dringen 8 tot 12 verdiepingen diep de rots in en konden in totaal tienduizenden mensen herbergen. De doorgangen werden bewust smal en laag gemaakt om de opmars van de vijand te bemoeilijken, en de ingangen naar afzonderlijke secties werden afgesloten met ronde stenen deuren die honderden kilo's wogen. Binnenin bevonden zich woonruimtes, stallen, wijnkelders, kerken, scholen, waterputten en ventilatieschachten, die zelfs op de onderste niveaus voor voldoende lucht zorgden. Een wandeling door Derinkuyu of Kaymakli duurt 60-90 minuten en mag zeker niet ontbreken op de route van elke serieuze reis door Cappadocië. Voor mensen met claustrofobie kan deze ervaring lastig zijn — de doorgangen zijn op sommige plekken echt heel smal.

Unieke hotels in de rotsen

Een apart onderdeel van de Cappadocië-ervaring is een overnachting in een grothotel. Dit is niet alleen een marketingtruc: veel kamers zijn enkele eeuwen geleden daadwerkelijk uit de tufsteen gehouwen en zorgvuldig gerestaureerd met behoud van de gewelfde plafonds, stenen nissen en oude open haarden. De beste grothotels zijn geconcentreerd in drie dorpen: Göreme, Uchisar en Urgup. De steen houdt de temperatuur uitstekend vast: in de winter is het in deze kamers warm en in de zomer koel, zonder dat er airconditioning nodig is. Vanaf de terrassen van veel hotels heb je direct uitzicht op de ballonnen bij zonsopgang – voor veel reizigers worden deze paar ochtendminuten op het dak een van de belangrijkste ervaringen van de reis. De prijzen variëren van budgethostels tot luxe suites, maar zelfs de eenvoudigste optie geeft je het gevoel dat je 'in een ander tijdperk overnacht'.

Gastronomie en wijn in Cappadocië

Cappadocië is een van de oudste wijnregio's ter wereld. De wijnbouw werd hier al door de Hittieten beoefend, en de Cappadocische Grieken hielden de traditie eeuwenlang in stand, totdat ze in 1923 werden verdreven. Tegenwoordig zijn er tientallen wijnhuizen actief in de wijngaarden rond Ürgüp, die inheemse druivensoorten nieuw leven inblazen: Emir, Öküzgözü, Kalecik Karası, Narince. Het is de moeite waard om tijd vrij te maken voor een bezoek aan een wijnhuis — Turasan, Kocabağ of Mahzen – met een proeverij van lokale wijnen en een rondleiding door de kelders, die vaak ook in tufsteen zijn uitgehouwen. Bij de wijn passen traditionele gerechten perfect: testi kebabı – vlees, gebakken in een verzegelde klei-amfoor, die de ober met een hamer aan uw tafel openbreekt; manti — kleine dumplings met knoflookyoghurt; en dolma — gevulde druivenbladeren. Bij het ontbijt in de hotels worden hele tafels vol met lokale brynza, honing, pekmez (druivensiroop) en vers brood geserveerd.

Paarden en paardrijtochten

Zoals u wellicht weet, is Cappadocië het 'land van de prachtige paarden', en paardrijtochten zijn hier een van de manieren om de valleien op de meest poëtische manier te verkennen. Enkele maneges in Göreme en Avanos bieden routes van een uur, een halve dag en een hele dag aan door de Vallei van de Liefde, de Rode en Roze valleien en de omgeving van de vulkaan Erciyes. Het paard loopt daar waar het pad zelfs voor twee benen te smal is en onthult uitzichten die vanuit de auto of te voet niet bereikbaar zijn. Voor kinderen ouder dan 8 jaar is dit een van de meest memorabele ervaringen; beginners krijgen instructies en worden begeleid door ervaren gidsen.

Cappadocië in de winter

Het winterseizoen verdient een aparte vermelding. Van december tot februari zijn de valleien regelmatig bedekt met sneeuw en verandert het landschap in een heel ander schouwspel: witte 'pijpen' tegen de achtergrond van grijsroze rotsen, contrasterende schaduwen en lege paden. Dit is de ideale tijd voor fotografen en mensen die genoeg hebben van de drukte, maar je moet wel voorbereid zijn op de kou: 's nachts daalt de temperatuur tot -5 ... -10 graden, en overdag komt het zelden boven de +5 graden uit. Ballonvaarten gaan door bij gunstig weer, maar worden vaker geannuleerd. Daar staat tegenover dat de hotelprijzen aanzienlijk lager zijn, en het museum van Göreme en Derinkuyu lijken in de winter in de letterlijke zin van het woord mystiek. Als u in de winter naar Cappadocië gaat, neem dan warme, waterdichte schoenen, een donsjas en een muts mee — de wind op het plateau is hard.